Glossæ
Æmilianensæ
Published
in Ramón Menendéz Pidal, Orígenes del español
(3ª ed.), Madrid 1950, pp. 3-9.
The first examples of the Romace speech
of Castilia appear in the interlinear or marginal annotations (glossae)
to the Latin texts copied by the monks of the monastery of San Millan de
la Cogolla in the region of La Rioja. The glossae give brief explanations
of a difficult or obscure word in the Latin text by a simpler Latin synonym
or vernacular expression. Thus in the Latin manuscript Aemilianensis
60 we may find a lot of Latin synonyms:
A few words and expressions were glossed
in Basque (Euskera), the old peninsular language preserved in the northern
mountains (by the way, these are its oldest written examples):
The word precipitemur is explained
in Romance also:
| Latin
precipitemur |
Gloss Nº
[nos
non kaigamus] (43) |
Modern Castilian Spanish
nosotros no nos arrojamos |
The most glosses are written to explain
the Latin words in the contemporary local Romance:
The most interesting of them are those
that translate whole Latin phrases, giving the modern scientists the chance
to see the structure of the local Romance:
The largest example of this kind is the
doxology (the gloss
89) after the sermon of St. Augustine. Initially it merely translates the
Latin texts (Abjubante domino nostro Jhesu Christo cui est honor et
jmperium cum Patre et Spiritu Sancto jn secula seculorum), but later
an additional phrase is included (we use bold characters to mark it):
 |
Gloss Nº 89
Cono aujtorio de nuestro
dueno. dueno Christo. dueno
salbatore qual dueno
get. ena honore. e qual
dueno tienet .ela
mandatjone. cono
patre cono spiritu sancto
enos sieculos. de lo siecu
los. facanos deus omnipotes
tal serbitjio fere. ke
denante ela sua face
gaudioso segamus. Amen |
Modern Castilian Spanish
Con la ayuda de
Nuestro
Señor,
Señor Jesucristo, Señor
Salvador, el
cual Señor
está en
el honor y el cual
Señor
tiene el
mandato con
el Padre y con
el Espíritu Santo por los siglos de los sig
los. Háganos
Dios omnipotente
tal servicio
que
ante su haz
gozosos sigamos.
Amén. |
The complete version of the Latin text
follows, with the glosses in brackets:
-
Consistorium demoniorum
(Glossae 1-10)
Quidam [qui en fot] mo nacus
filius sacerdotis ydolorum... Et ecce repente [lueco] unus
de principibus ejusueniens adorabit eum. Cui dixit diabulus ¿unde
uenis? Et respondit: fui jn alia prouincia et suscitabi [lebantai]
bellum [pugna] et effusiones [bertiziones]
sanguinum...similiter respondit: jn mare fui et suscitabi [lebantaui]
conmotiones [moueturas] et submersi [trastorne]
nabes cumomnibus... Et tertius ueniens [elo
terzero diabolo uenot]...jnpugnaui quemdam monacum et uix [ueiza]
feci cum fornicari.
-
Omina de fine
mundi (Glossae 11-29)
Incipit interrogatio de nobissimo
Rex Aristotelis Alexandro episcopo. Indica [amuestra]
mici denobissimis tem poribus... et pactus [eloleged...],
non obserbabuntur...et despiciunt Dei misteria [ber...],
et non se flecten [non...taran] jn oratione... et abicinabunt
se [aluengue seferan] jtinere et elongabitur amicitia et
diuditur cor hominis permultas diuisiones [partitjones],
et pudor [uerecundia] nullus erit jn muliere... et multiplicabitur
beneficia [elos serbicios; abientia]... et abitationes antiquas
desolabuntur [nafregar san]... et non est cui credatur, oratoria
dextruuntur [nafregatos]... et effunditur [uerteran]
sanguinem justorum...et fides nulla erit; et maledicent principes suos;
et abicinabunt se [alongarsan] jtinere... et minuabit terra
et multum ab traque partes [ambas partes]...sicut [quomodo]
stella matutina... et facit jn frontem caracterem [seingnale]...
et ab aquilone usque jn meri die [merita]... (Christ will
come against the Antechrist:) et in terra quam jlle maledictus aqua
siccaue rit, dauit Dominus jn terra aquam suam; et ubi quod non fuit aqua,
cursiles[correnteros]
dauit aquas.
Et jnueniebit [aflarat] jllum maledictum juxta mare et occidit
eum Dominus gladio ori sui.
-
Incipiunt sermones
cotidiani beati Agustini (Glossae 30-62)
Gaudeamus fratres karissimi et Deo gratias
agimus, quia uos, secundum desideria nostra, jncolomes [sanos
et salbos] jnueniri meruimur [jzioqui
dugu]. Et uere fratres juste et merito [mondamientre]
pater gaudet quotiens filios suos et corpore sanos et Deo deuotos [promissiones]
jnuenerit;... concessit [donauit]; hoc quod ad profectum
animarum uestrarum pertinet pertinet [conuienet fere] deuemus
caritati [miente] uestre suggerere [seruire]...
Intelligite [jntellegentja abete] karissimi, quia non jdeo
christiani facti sumus ut dejsta uita tantum solliciti simus [ansiosusegamus]...
Si uero, quod Deus non patiatur [non quieti] et mala opera
exercimus [nos sificieremus] et plus pro carnis luxuria quam
pro salute anime laboramus, timeo ne quando boni christiani cum angelis
acceperint uitam eternam nos, quod absit, precipitemur [guec
ajutuezdugu] [nos non kaigamus] jngeenna. Non nobis sufficit [non
conuienet anobis] quod christianum nomen accepimus si opera christiana
non facimus... Inuidiam uelut gladium diaboli respuit [geitat]...qui
adulterium [fornicatjonem] non
facit... qui de fructibus suis prius [ances] non gustat nisi
ex jpsis aliquid Deo offerat, qui decimus annis singulis erogandas pauperibus
reddet [qui dat alosmisquinos], qui
sacerdotibus honorem jnpendit [tienet]... sicut [quomo
do]... qui nullum hominem odio abet [nonaborrescet],
qui stateras do losas et mensuras duplices uelut [quomodo]
gladium diaboli perorrescit [aborrescet]...qui quando ad
eclesiam uenerit orationi jnsistit et se diuersis [muitas]
litibus non jnligat [non separat]...adjuro [coniuro]
ut totius uiribus [de tota fortitudine] jn omni causa justitia
teneatis et de anime uestre salute adtentius [buena mientre]
cogitetis... Nolite uos occupare [parare uel aplecare] ad
litigandum [demandare] set potius [plus maijus]
ad orandum, ut non rixando Deum offendere [gerrare].
-
Item alius sermo
(Glossae 63-89)
Karissimi quotiens cumque ad eclesiam
uel ad sollemnitatem martirum conuenti fueritis... cum Dei adjutorio jmplere
contendite [tenete]... Sunt enim plurime, et precipue [plus
majus] mulieres, qui jn eclesia garriunt... Adtendat [gatet]
unusquisque [quiscataqui] ne munera accipiendo alterius causam
malam faciat suam penam si jnjuste judicauerit; accipe pecunie lucrum et
jncurrit [kaderat] anime detrimentum. Non se circumueniat qui talis est
[nonse cuempetet elo uamne ensiui]; jn illo enim jmpletur
quod scriptum est: jn quo judicio judicaueritis judicauimini. Forsitam
[alquieras] quando jsta predicamus aliqui contra nos jrascuntur
et dicunt: jpsi qui hoc predicant hoc jmplere dissimulant
[tardarsan
por jnplire]; jpsi sacerdotes, presuiteres et diacones talia plura
conmittunt [tales muitos fazen]; et quidam, frates, alicotiens
[alquandas
beces] uerum est, quod pejus est. Nam aliqui clerici et jnebriari
se solent, et causas jnjuste subuertere [transtornare] et
jn festiuitatibus causas dicere et litigare non erubescunt [nonse
bergudian tramare]. Set num [certe] quid toti condemnandi
sunt... Nos jpsos pariter
[aduna] arguimus [castigemus];...
admoneo [castigo]; jn¡ diem judicii duppliciter crimins
[peccatos]
reus esse timeo; ad mensam cordis uestri offero
[dico] legem
diuinam, quasi [quomodo] Domini mei pecuniam [ganato].
Christus cum uenerit sacerdotibus, jpseest exacturus [de la probatione]
usuram
[ela
legem]... Saluatoris precepta jnsinuo
[jocastigo]...
qui et nobis tribuat libenter [uoluntaria] audire quod predicamus... abjubante
domino nostro Jhesu Christo cui est honor et jmperium cum patre et Spiritu
Sancto jn secula seculorum [Cono ajutorio de nuestro dueno, dueno
Christo, dueno Salbatore, qual dueno get ena honore, equal dueno tienet
ela mandatjone cono Patre, cono Spiritu Sancto,
enos sieculos delosieculos. Facanos Deus omnipotes tal serbitjo fere ke
denante ela sua face gaudioso segamus. Amen.]
-
Homelia sancti
Agustini episcopi (Glossae 90-128)
Primum quidem decet nobis audi re justitiam,
dejnde jntelligere, per jntellegentiam fructum reddere doctrine [es...
ela uel deritura]... Non auditores legis justificabantur [non
se endrezaran] apud Deum, set factores...Quis est homo qui uiuit
et non uideuit mortem quem admodum [... iuedo] mors jn Adam
data est [data... jet] jta dominauitur [...o ...o feito
je] jn omnibus filiis ejus... jn uestibus candidis [albis]...
faciunt certamina
[pugna]...jnermis [sine
arma]... scutum fidei... et galea [bruina] salutatis...
et sentiat [sepat] quis eum deducat [liebat].
Tunc anima jnmunda dicit: eu me [uemici], magne sunt tenebre...
ubi sunt tenebre exteriores [de fueras] et tu jbis [etuiras]
ubi erit fletus et stridor dentium et multitudo tormentorum [penas].
Et dicit jterum jnfelix anima: asper est jter. Demones respondut: asperius
[plusaspero
mas] te futurum seducimus ad portum plausto [feito]
nostro Satane qui ligatus est jn puteo jnferni... deducimus te ad locum
terribilem [paboroso uel temeroso]; carens [lebando]
tabernacula justorum, et uidebis simul et scies tormenta jmpiorum. Tune
diuidunt se [partirsan] in duos hostes... donec [ata
quando]... prout gessit [fezot] sibe bonum sibe malum...
galea [gelemo] salutis... misericors est, ospitalis et, omnia
sustinuit [sufriot] propter Dominum omnipotentem, tamen et
sperans semper futurum esse profanum [prabatio]... Uidebis
claritatem Dei sicut facie ad faciem, non per speciem neque per uelamen
[quemo
enos pillu noke non quemo eno uello] quem admodum uidebunt filii
Srahel faciem Moysi. Dicit denuo [altra] anima: magna est
letitia angelorum ... suabe est [dulce jet] iter
[uia].
Angeli respondunt... deducimus te [nos lebartamus] ad locum
tabernacula santorum carens [lebando] jnjustorum habitationes...
ubi [obe] manifestat [parescen] beatitudinem
[enna
felicitudine] anime... Et repleuimur [nos enplirnosamus]
in
bonis domus tue... Non est acceptio [prenditio] personarum
[famas],
siue seruis siue nouilitas generis, sed reddet [tornarat]
Deus unicuique [quiscataqui huamne] secundum opera sua.
-
Item sermo cotidiani
(Glossae 129-145)
Rogo uos fratres karissimi nemo dicat
jn corde suo quia peccata carnis non curat Deus. Sed audite [kate
uos] apostolum dicentem... siquis [qualbis uemne]...
Dicit etiam [Esajas] testimonium [ficatore]
omnis caro fenum et omnis claritas ejus ut flos [flore] feni
[jerba]... Sed ad tempus moritur non resurgit [non
se uiuficarat] cum crimine
[peccato]. Ayt enim apostolus
[zerte dicet don Paulo apostolo] quia corpora uestra templum
est Spiritus Sancti... tu jpse es [tu eleisco
jes] templum Dei... in domo tua manes [tu siedes]...uide
quid agas [ke faras], uide en offendas [tunon jerras]
templi hauitatorem, en deseras te [tunon laisces] et jn ruinam
uertaris [tornaras]. Nescitis jnquid [dicet]
quia corpora uestra templorum est Spiritus Sancti quem habetis a Deo et
nono estis uestri [reputatiba] emti enim estis pretio magno.
Spanish
Texts Main Page
Spanish
Language Main Page
Modern
Romance Languages Main Page
Orbis
Latinus
Main Page
This
page is part of Orbis Latinus
©
Zdravko Batzarov